Klimaat is geen randvoorwaarde meer in de woningbouw. Het bepaalt waar je kunt bouwen, hoe je ontwerpt en welke kosten later alsnog op tafel komen. Toch komt die informatie meestal pas in beeld als het plan er al ligt, in een watertoets of een klimaatstresstest maanden na de locatiekeuze.
Daarom werkt OPENRED samen met Nelen & Schuurmans, specialist in water en klimaat. Door die samenwerking staan er vier klimaatindicatoren voor woningbouw in het plandossier van je locatie, opgebouwd uit zeven datakaarten. Overstromingsrisico, wateroverlast door neerslag, droogte en hittestress. Per indicator zie je de waarde, een kaartbeeld en een signaal: groen, oranje (let op), of rood (risico).
Hieronder lopen we de vier thema’s langs. Ter illustratie gebruiken we het voorbeeldproject in Hellouw: een potentiële locatie aan de Waal, binnen de dijken.
Overstroming
Op 7 september 2026 publiceerde het Deltaprogramma de herijking van de deltabeslissingen. De boodschap van deltacommissaris Co Verdaas was scherp: doorgaan op de huidige koers is geen optie. Het advies wijst op rivieren die meer ruimte moeten krijgen, op gebiedsreserveringen langs die rivieren op korte termijn en op voorbereiding van nieuwe keringen, omdat het klimaat sneller verandert dan eerder voorzien. Dat raakt de locatiekeuze van iedereen die langs een rivier ontwikkelt.
Twee vragen bepalen het beeld. Hoe groot is de plaatsgebonden overstromingskans? En ligt de locatie binnen of buiten de dijken? Het plandossier beantwoordt beide. Hellouw ligt binnendijks met een overstromingskans van 1/3.000 tot 1/300 per jaar. Die uitslag valt in de categorie oplettendheid: oranje.
Wateroverlast
Dezelfde herijking wijst hoosbuien aan als een opgave die verder reikt dan het riool: kritieke functies zoals ziekenhuizen en elektriciteit moeten beschermd worden. Er is meer waterberging nodig en de sponswerking van bebouwd gebied moet omhoog. Verder staat de normering zelf ter discussie. Klimaatadaptief bouwen is vooralsnog grotendeels vrijblijvend. De landelijke maatlat is niet wettelijk verplicht, en de watertoets komt van oudsher pas aan bod als het plan er in grote lijnen al ligt. Maar voor nieuwbouw lijkt het verstandig om ruimte voor water in het stedenbouwkundig plan op te nemen.
De indicator wateroverlast door neerslag geeft twee getallen: welk deel van het gebied nat wordt bij extreme neerslag, en de gemiddeld hoogste grondwaterstand. In Hellouw is dat 7 procent nat oppervlak bij een GHG van 60 cm, oftewel grondwater dat in natte perioden tot aan het maaiveld komt.
Bij deze combinatie geeft het dossier aan dat oplettendheid is gevraagd, signaal oranje, en dat een verdiepende analyse het overwegen waard is.
Droogte
Daarnaast noemt het Deltaprogramma 2026 de droogtejaren 2018 en 2022 in een adem en concludeert het dat technische maatregelen alleen niet volstaan. In kwetsbare gebieden is aanpassing van het landgebruik onafwendbaar. Ook het peil van het IJsselmeer gaat stapsgewijs mee veranderen.
Droogte raakt woningbouw via de bodem. Dalende grondwaterstanden betekenen bodemdaling, schade aan houten paalfunderingen en hogere beheerkosten in de openbare ruimte. De droogte-indicator koppelt daarom de verwachte bodemdaling aan de gemiddeld laagste grondwaterstand. Bij het voorbeeldproject is dat 3 cm bodemdaling bij een GLG van 1,6 meter onder maaiveld. Dat levert een oranje signaal op, een aandachtspunt dus, en genoeg reden om vroeg te kijken naar fundering, peilbeheer en de vraag of je water op de locatie kunt vasthouden of infiltreren.
Hitte
Op 26 juni 2026 gaf het KNMI voor het eerst in de geschiedenis code rood af voor hitte. Een wijk die vandaag op de tekening staat, moet over dertig jaar nog steeds te bewonen zijn op een tropische nacht. Verharding, orientatie en de hoeveelheid groen bepalen dat voor een groot deel, en die keuzes maak je in het schetsontwerp.
De indicator hittestress geeft de gemiddelde maximale gevoelstemperatuur op de locatie. In Hellouw is dat 45,8 graden. Het dossier markeert dat als risico: de gevoelstemperatuur op een warme dag ligt ver boven de grenswaarde van een prettig woonklimaat. Op zo een locatie zijn groen en schaduw belangrijke uitgangspunten.
Wat de klimaatindicatoren je opleveren in de woningbouw
Concreet betekent de samenwerking met Nelen & Schuurmans dat je per locatie:
- de vier klimaatthema’s naast elkaar ziet in Fysiek, Water & Klimaat, in dezelfde omgeving waarin je de rest van je locatiebeoordeling doet;
- zeven datakaarten teruggebracht krijgt tot vier signalen, zodat je niet zelf hoeft uit te zoeken of 1/3.000 per jaar of 45,8 graden in jouw geval veel of weinig is;
- per indicator ziet of het om een aandachtspunt of een risico gaat;
- risico’s herkent voordat je aan een ontwerp of een grondpositie begint, in plaats van bij de watertoets;
- locaties onderling vergelijkt op klimaatrisico, zonder per plek een apart onderzoek te laten uitvoeren;
- elke indicator kunt beoordelen als knelpunt, aandachtspunt of akkoord, zodat het dossier laat zien waar je in het proces staat;
- het gesprek met andere partijen start met dezelfde feiten, met Nelen & Schuurmans als bron achter de cijfers.
Als je meer wil dan het beeld op hoofdlijnen, biedt een verdiepende analyse bij Nelen & Schuurmans uitkomst. Daarmee vraag je per thema een analyse aan waarin de opgave wordt gekwantificeerd en met je wordt meegedacht over mogelijke maatregelen. Van het in beeld brengen van het overstromingsrisico voor de watertoets, tot een doorrekening van wateroverlast in Rana Water Intelligence, een analyse van droogte en bodemdaling, of een hitteberekening met de Hittestresstool en een toets aan ontwerprichtlijnen zoals de 3-30-300-regel.
Zie de klimaatrisico’s van je eigen locaties
Benieuwd wat de vier klimaatindicatoren laten zien voor jouw plannen? We lopen ze samen door in het plandossier van een van je eigen locaties.
